شرح مثنوی معنوی مولانا جلال ‌الدين

پنجشنبه ٢٤ دی ۱۳۸۳
 

دفتر دوم، بیت ۱۸۷۸ الی ۱۹۳۱

                        

                     رنجانيدن اميرى خفته‏اى را كه مار در دهانش رفته بود

                       

                        عاقلى بر اسب مى‏آمد سوار                               در دهان خفته‏اى مى‏رفت مار

                        آن سوار آن را بديد و مى‏شتافت                           تا رماند مار را، فرصت نيافت‏

                        چون كه از عقلش فراوان بد مدد                           چند دبوسى قوى بر خفته زد

                        برد او را زخم آن دبوس، سخت                             زاو گريزان تا به زير يك درخت‏

                        سيب پوسيده بسى بد ريخته                             گفت از اين خور اى به درد آويخته‏

                        سيب چندان مر ورا در خورد داد                            كز دهانش باز بيرون مى‏فتاد

                        بانگ مى‏زد كاى امير آخر چرا                               قصد من كردى تو ناديده جفا؟

                        گر ترا ز اصل است با جانم ستيز                           تيغ زن يكبارگى خونم بريز

                        شوم ساعت كه شدم بر تو پديد                           اى خنك آن را كه روى تو نديد

                        بى‏جنايت بى‏گنه بى‏بيش و كم                            ملحدان جايز ندارند اين ستم‏

                        مى‏جهد خون از دهانم با سخن                           اى خدا آخر مكافاتش تو كن‏

                        هر زمان مى‏گفت او نفرين نو                               اوش مى‏زد كاندر اين صحرا بدو

                        زخم دبوس و سوار همچو باد                               مى‏دويد و باز در رو مى‏فتاد

                        ممتلى و خوابناك و سست بد                              پا و رويش صد هزاران زخم شد

                        تا شبانگه مى‏كشيد و مى‏گشاد                          تا ز صفرا قى شدن بر وى فتاد

                        زو بر آمد خورده‏ها زشت و نكو                              مار با آن خورده بيرون جست از او

                        چون بديد از خود برون آن مار را                             سجده آورد آن نكوكردار را

                        سهم آن مار سياه زشت زفت                              چون بديد آن دردها از وى برفت‏

                        گفت خود تو جبرييل رحمتى                                يا خدايى كه ولى نعمتى‏

                        اى مبارك ساعتى كه ديدى‏ام                              مرده بودم جان نو بخشيدى‏ام‏

                        تو مرا جويان مثال مادران                                    من گريزان از تو مانند خران‏

                        خر گريزد از خداوند از خرى                                   صاحبش در پى ز نيكو گوهرى‏

                        نه از پى سود و زيان مى‏جويدش                          ليك تا در گرگش ندرد يا ددش‏

                        اى خنك آن را كه بيند روى تو                               يا در افتد ناگهان در كوى تو

                        اى روان پاك بستوده ترا                                       چند گفتم ژاژ و بى‏هوده ترا

                        اى خداوند و شهنشاه و امير                                من نگفتم جهل من گفت آن مگير

                        شمه‏اى زين حال اگر دانستمى                            گفتن بى‏هوده كى تانستمى‏

                        بس ثنايت گفتمى اى خوش خصال                       گر مرا يك رمز مى‏گفتى ز حال‏

                        ليك خامش كرده مى‏آشوفتى                              خامشانه بر سرم مى‏كوفتى‏

                        شد سرم كاليوه عقل از سر بجست                      خاصه اين سر را كه مغزش كمتر است‏

                        عفو كن اى خوبروى خوب كار                               آنچه گفتم از جنون اندر گذار

                        گفت اگر من گفتمى رمزى از آن                           زهرهء تو آب گشتى آن زمان‏

                        گر ترا من گفتمى اوصاف مار                                ترس از جانت بر آوردى دمار

                        مصطفى فرمود اگر گويم به راست                         شرح آن دشمن كه در جان شماست‏

                        زهره‏هاى پر دلان هم بر درد                                 نه رود ره نه غم كارى خورد

                        نه دلش را تاب ماند در نياز                                  نه تنش را قوت روزه و نماز

                        همچو موشى پيش گربه لا شود                          همچو بره پيش گرگ از جا رود

                        اندر او نه حيله ماند نه روش                                پس كنم ناگفته‌تان من پرورش‏

                        همچو بوبكر ربابى تن زنم                                   دست چون داود در آهن زنم‏

                        تا محال از دست من حالى شود                          مرغ پر بركنده را بالى شود

                        مر ترا نه قوت خوردن بدى                                    نه ره و پرواى قى كردن بدى‏

                        مى‏شنيدم فحش و خر مى‏راندم                          رب يسر زير لب مى‏خواندم‏

                        از سبب گفتن مرا دستور ني                               ترك تو گفتن مرا مقدور ني‏

                        هر زمان مى‏گفتم از درد درون                              اهد قومي إنهم لا يعلمون‏

                        سجده‏ها مى‏كرد آن رسته ز رنج                           كاى سعادت اى مرا اقبال و گنج‏

                        از خدا يابى جزاها اى شريف                                قوت شكرت ندارد اين ضعيف‏

                        شكر، حق گويد ترا اى پيشوا                               آن لب و چانه ندارم و آن نوا

                        دشمنى عاقلان زين‏سان بود                               زهر ايشان ابتهاج جان بود

                        دوستى ابله بود رنج و ضلال                                اين حكايت بشنو از بهر مثال‏

 


[ ارتباط با ما ]