شرح مثنوی معنوی مولانا جلال ‌الدين

پنجشنبه ۱٠ دی ۱۳۸۳
 

دفتر اول، بيت 2986 به بعد.

 

كبودى زدن مرد قزوينى بر شانه گاه و پشيمان شدن او به سبب زخم سوزن


اين حكايت بشنو از صاحب بيان              در طريق و عادت قزوينيان‏
بر تن و دست و كتفها بیدرنگ                 میزدند از صورت شیر و پلنگ
بر چنان صورت پیاپی بی گزند                 از سر سوزن کبودیها زنند
سوى دلاكى بشد قزوينيى                    كه كبودم زن بكن شيرينيى‏
گفت چه صورت زنم اى پهلوان                گفت بر زن صورت شير ژيان‏

طالعم شير است نقش شير زن             جهد كن رنگ كبودى سير زن‏
گفت بر چه موضعت صورت زنم               گفت بر شانه‏گهم زن آن رقم‏
تا شود پشتم قوی در رزم و بزم              با چنین شیر ژیان در عزم حزم
چون كه او سوزن فرو بردن گرفت            درد آن در شانگه مسكن گرفت‏
پهلوان در ناله آمد كاى سنى                مر مرا كشتى چه صورت مى‏زنى‏
گفت آخر شير فرمودى مرا                    گفت از چه عضو كردى ابتدا
گفت از دُمگاه آغازيده‏ام                        گفت دم بگذار اى دو ديده‏ام‏
از دُم و دُمگاه شيرم دَم گرفت               دُمگه او دَمگهم محكم گرفت‏
شير بى‏دم باش گو اى شير ساز           كه دلم سستى گرفت از زخم گاز
جانب ديگر گرفت آن شخص زخم           بى‏محابا بى‏مواسائی و رحم‏
بانگ زد او كاين چه اندام است از او        گفت او گوش است این ای نیکخو
گفت تا گوشش نباشد اى همام           گوش را بگذار و كوته كن کلام‏
جانب ديگر خلش آغاز كرد                    باز قزوينى فغان را ساز كرد
كاين سوم جانب چه اندام است نيز       گفت اين است اشكم شير اى عزيز
گفت گو اشكم نباشد شير را               خود چه اشكم بايد این ادبیر را
درد افزون گشت کم زن زخمها              گشت افزون درد، كم زن زخمها
خيره شد دلاك و بس حيران بماند         تا به دير انگشت در دندان بماند
بر زمين زد سوزن آن دم اوستاد            گفت در عالم كسى را اين فتاد؟
شير بی دُم و سر و اشكم كه ديد؟       اين چنين شيرى خدا کی آفرید؟
چون نداری طاقت سوزن زدن               از چنین شیر ژیان پس دم مزن
اى برادر صبر كن بر درد نيش               تا رهى از نيش نفس گبر خويش‏
كان گروهى كه رهيدند از وجود            چرخ و مهر و ماهشان آرد سجود
هر كه مُرد اندر تن او نفس گبر             مر و را فرمان برد خورشيد و ابر
چون دلش آموخت شمع افروختن          آفتاب او را نيارد سوختن‏
گفت حق در آفتاب منتجم                   ذكر تزاور كذا عن كهفهم‏
خفتگانی کز خدا بُد کارشان                میل کردی آفتاب از غارشان
خار جمله لطف چون گل مى‏شود         پيش جزوى كو بر كل میشود
چيست تعظيم خدا افراشتن؟              خويشتن را خوار و خاكى داشتن‏
چيست توحيد خدا آموختن؟                خويشتن را پيش واحد سوختن‏
گر همى‏خواهى كه بفروزى چو روز        هستى همچون شب خود را بسوز
هستیت در هستِ آن هستى نواز        همچو مس در كيميا اندر گداز
در من و ما سخت كرده‌ستى تو دست   هست اين جملهء خرابى از "دو هست

                                 -----------------------------------

 گر به هر زخمي تو پركينه شوي            پس كجا بي صيقل آيينه شوي

صبر گنج است اي برادر صبر كن              تا ضفا يابي تو زاين رنج كهن

من عجب دارم ز جوياي صفا                   كاو رمد در وقت صيقل از جفا

زندگي در مردن و در محنت است            آب حيوان در درون ظلمت است

پروريدن جسم را دل‌مردگي است            رنج اين تن روح را پايندگي است

عاشقان آنگه شراب جان كشند              كه بدست خويش خوبانشان كشند

بس عداوت‌ها كه آن ياري بود                  بس خرابي‌ها كه معماري بود

گر خضر در بحر كشتي را شكست           صد درستي در شكست خضر هست

آن كسي را كش چنين شاهي كشد        سوي تخت و بهترين جاهي كشد

نيم جان بستاند و صد جان دهد               آنچه اندر وهم نايد آن دهد

راه جان مر جسم را ويران كند                 بعد از آن ويراني آبادان كند


[ ارتباط با ما ]