شرح مثنوی معنوی مولانا جلال ‌الدين

جمعه ٧ اسفند ۱۳۸۳
 


دفتر چهارم، ابیات 2657 الی 2672

     
قصهء آن زن كه طفل او بر سر ناودان خزيد و خطر افتادن بود و
 
             
يك زنى آمد به پيش مرتضى                        گفت شد بر ناودان طفلى مرا
              
گرش مى‏خوانم نمى‏آيد به دست                ور هلم ترسم كه افتد او به پست‏
              
نيست عاقل تا كه دريابد چو ما                    گر بگويم كز خطر سوى من آ
              
هم اشارت را نمى‏داند به دست                  ور بداند نشنود اين هم بد است‏
              
بس نمودم شير و پستان را بدو                   او همى‏گرداند از من چشم و رو
              
از براى حق شماييد اى مهان                      دستگير اين جهان و آن جهان‏
              
زود درمان كن كه مى‏لرزد دلم                     كه به درد از ميوه‏ى دل بگسلم‏
              
گفت طفلى را بر آور هم به بام                    تا ببيند جنس خود را آن غلام‏
              
سوى جنس آيد سبك ز آن ناودان                جنس بر جنس است عاشق جاودان‏
              
زن چنان كرد و چو ديد آن طفل او                 جنس خود خوش خوش بدو آورد رو
              
سوى بام آمد ز متن ناودان                         جاذب هر جنس را هم جنس دان‏
              
غژغژان آمد به سوى طفل طفل                   وارهيد او از فتادن سوى سفل‏
              
ز آن بود جنس بشر پيغمبران                       تا به جنسيت رهند از ناودان‏
              
پس بشر فرمود خود را مثلكم                     تا به جنس آييد و كم گرديد گم‏
              
ز انكه جنسيت عجايب جاذبى است            جاذبش جنس است هر جا طالبى است‏
              
عيسى و ادريس بر گردون شدند                 با ملايك چون كه هم جنس آمدند

دفتر دوم، ابیات 2094 الی 2104

     تملّق كردن ديوانه جالينوس را و ترسيدن جالينوس‏
            

             گفت جالينوس با اصحاب خود                       مر مرا تا آن فلان دارو دهد
            
پس بدو گفت آن يكى اى ذو فنون                 اين دوا خواهند از بهر جنون‏
            
دور از عقل تو اين ديگر مگو                         گفت در من كرد يك ديوانه رو
            
ساعتى در روى من خوش بنگريد                 چشمكم زد آستين من دريد
            
گر نه جنسيت بدى در من از او                    كى رخ آوردى به من آن زشت رو
            
گر نديدى جنس خود كى آمدى                    كى به غير جنس خود را بر زدى‏
            
چون دو كس بر هم زند بى‏هيچ شك             در ميانشان هست قدر مشترك‏
            
كى پرد مرغى مگر با جنس خود                 صحبت ناجنس گور است و لحد

      سبب پريدن و چريدن مرغى با مرغى كه جنس او نبود

             آن حكيمى گفت ديدم هم تكى                   در بيابان زاغ را با لكلكى‏
            
در عجب ماندم بجستم حالشان                  تا چه قدر مشترك يابم نشان‏
            
چون شدم نزديك، من حيران و دنگ             خود بديدم هر دوان بودند لنگ‏
 

                                                ---------------------------

دفتر اول، بيت ۱۹25

 

           گفت پيغمبر ز سرماى بهار                       تن مپوشانيد ياران زينهار
          
ز آن كه با جان شما آن مى‏كند                 كآن بهاران با درختان مى‏كند
         
پس غنیمت باشد آن سرمای او                 در جهان بر عارفان وقت جو
         
در بهاران جامه از تن برکنید                       تن‌برهنه جانب گلشن روید  
         
ليك بگريزيد از برد خزان                             كآن كند كآن كرد با باغ و رزان‏
         
راويان اين را به ظاهر برده‏اند                      هم بر آن صورت قناعت كرده‏اند
           بى‏خبر بودند از سر آن گروه                      كوه را ديده نديده كان به كوه‏
           آن خزان نزد خدا نفس و هواست               عقل و جان عين بهار است و بقاست‏
           گر ترا عقلیست جزوى در نهان                  كامل العقلى بجو اندر جهان‏
           جزو تو از كل او كلى شود                        عقل كل بر نفس چون غلى شود
           پس به تأويل آن بود كانفاس پاك                چون بهار است و حيات برگ و تاك‏
           از حديث اوليا نرم و درشت                       تن مپوشان ز آنكه عقلت راست پشت‏
           گرم گويد، سرد گويد، خوش بگير               تا ز گرم و سرد بجهى وز سعير
           گرم و سردش نوبهار زندگى است             مايهء صدق و يقين و زندگي است‏
          


[ ارتباط با ما ]